Bu sayfada (6 bölüm)
Bu araçlar ne için hazırlandı?
Bu araçlar, ruh sağlığı ve çocuk gelişimiyle ilgili sık sorulan sorulara kişiye uyarlanmış ve kaynağı belli bir ilk yanıt vermek için hazırlandı. “Çocuğum kaç saat uyumalı?”, “Günde ne kadar ekran fazla sayılır?”, “Psikoloğa mı gitmeliyim, psikiyatriste mi?” gibi soruların genel yanıtları internette kolayca bulunur; ama bu yanıtların sizin durumunuza nasıl uyduğunu görmek çoğu zaman zordur. Araçlar yaşınızı, çocuğunuzun yaş grubunu ya da günlük düzeninizi alıp resmi önerilerle yan yana koyar.
Her aracın sayfasında, aracın altında konuyu açıklayan bir rehber metni de yer alır. Böylece sonucu yalnızca bir sayı ya da kart olarak değil, neden öyle çıktığını anlatan bilgiyle birlikte okuyabilirsiniz.
Araçlar neden ücretsiz ve gizlilik odaklı?
Araçlar ücretsizdir, çünkü amaçları bir hizmet satmak değil, doğru bilgiye ve doğru kapıya ulaşmayı kolaylaştırmaktır. Bir ailenin çocuğunun uykusunu ya da ekran süresini gözden geçirmesi için ne bir hesap açması ne de bir iletişim bilgisi bırakması gerekir. Aynı nedenle araçlar, kullandığınız kişisel bilgileri toplamayacak şekilde tasarlandı.
Ruh sağlığıyla ilgili sorular, insanların en özel bilgileri arasındadır. Bir kişinin hangi konuda destek aradığı, çocuğunun hangi beceriyi henüz kazanmadığı ya da evdeki düzenin nasıl işlediği yalnızca ona aittir. Araçların teknik yapısı bu ilkeye göre kuruldu:
- Yanıtlarınız yalnızca cihazınızdaki tarayıcıda işlenir; sunucumuza gönderilmez.
- Hiçbir yanıt kaydedilmez, bir hesapla ya da adınızla ilişkilendirilmez; sayfa kapanınca silinir.
- Araç sayfalarında reklam ve ölçüm etiketleri çalışmaz.
- Hesap açmanız, e-posta ya da telefon numarası bırakmanız istenmez.
- Online görüşme testinde kamera görüntüsü ve ses yalnızca ekranınızda önizlenir, kaydedilmez ve hiçbir yere gönderilmez.
Sonucu saklamak isterseniz yazdırma seçeneği olan araçlarda çıktıyı kendiniz alabilir ya da ekran görüntüsü kaydedebilirsiniz. Bu kayıt da yalnızca sizin cihazınızda kalır.
Hangi araç kime uygun?
Araçların her biri farklı bir soruya yanıt verir. Aşağıdaki tablo, hangi durumda hangi aracın işinize yarayabileceğini kısaca gösterir.
| Sorunuz | Kimler için uygun? | Uygun araç |
|---|---|---|
| Hangi uzmana ya da kuruma başvurmalıyım? | Kendisi, çocuğu, ergeni ya da ailesi için destek arayan herkes | Kime Başvurmalıyım? |
| Görüntülü görüşmeye cihazım ve bağlantım hazır mı? | Online psikolojik danışmanlık görüşmesi planlayan yetişkinler ve ebeveynler | Online Görüşme Hazırlık ve Bağlantı Testi |
| Çocuğum kaç saat uyumalı, saat kaçta yatmalı? | 4 aylık ile 18 yaş arasında çocuğu olan aileler | Uyku Süresi ve Yatma Saati Hesaplama |
| Çocuğumun ekran kullanımı yaşına uygun mu? | Bebekten ergenliğe kadar her yaşta çocuğu olan aileler | Ekran Süresi Hesaplama ve Aile Medya Planı |
| Bebeğim ya da çocuğum yaşına uygun becerileri kazanıyor mu? | 2 aylık ile 5 yaş arasında çocuğu olan aileler | Gelişim Basamakları Kontrol Listesi |
Bir aracın sonucu sizi başka bir araca da yönlendirebilir. Örneğin uyku düzenini gözden geçiren bir aile, akşam ekran kullanımının bu düzeni nasıl etkilediğini ekran süresi aracıyla ayrıca görebilir.
Bu araçlar test ya da tanı aracı mıdır?
Hayır. Bu sayfadaki araçların hiçbiri psikolojik ölçek, tarama ya da tanı aracı değildir ve bir uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Bir puan üretmez, “sizde şu var” ya da “çocuğunuzda şu sorun var” gibi bir sonuç vermez. Görevleri, resmi önerileri sizin durumunuzla karşılaştırmak, gözden kaçabilecek bir noktaya dikkat çekmek ve gerektiğinde hangi uzmanla konuşabileceğinizi göstermektir.
Türkiye'de tıbbi tanı koymak ve ilaç tedavisini planlamak hekimin görevidir; psikologlar tanı koymaz. Gelişim, uyku ya da davranışla ilgili bir sorunuz varsa sonucu aile hekiminiz, çocuk doktorunuz ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmanız en sağlıklı yoldur. Her çocuk kendi hızında gelişir; bir aracın gösterdiği “henüz değil” maddesi ya da önerinin biraz üstünde kalan bir süre, tek başına endişe nedeni değildir.
Online görüşme aracının adındaki “test” kelimesi de yalnızca teknik bir anlam taşır: kamera, mikrofon, hoparlör ve internet bağlantısının denenmesi. Kişiyle ilgili hiçbir ölçüm yapmaz.
Araçlardaki bilgiler hangi kaynaklara dayanır?
Araçlardaki aralıklar, eşikler ve öneriler yalnızca resmi kurumların ve hakemli bilimsel yayınların yayımladığı bilgilere dayanır. Uydurma istatistik ya da kaynağı belirsiz bir sayı kullanılmaz. Bir konuda net bir sayısal öneri yoksa araç da sayı uydurmaz; örneğin 6 yaş ve üstü çocuklar için ekran süresinde tek bir saat sınırı vermek yerine uyku, hareket ve aile zamanı arasındaki dengeyi gösterir. Kullanılan başlıca kaynaklar şunlardır:
- Yaşa göre uyku süreleri: Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin 2016 tarihli uzlaşı raporu (Journal of Clinical Sleep Medicine)
- Ekran süresi ve fiziksel aktivite: Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 ve 2020 yönergeleri ile Amerikan Pediatri Akademisi'nin medya önerileri
- Gelişim basamakları: ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin (CDC) 2022'de güncellenen “Learn the Signs. Act Early.” listeleri
- İnternet hızı eşikleri: Zoom ve Google Meet'in resmi sistem gereksinimi sayfaları
- Meslekler ve kamu seçenekleri: ilgili mevzuat ile Sağlık Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kaynakları
Her aracın sayfasının sonunda o araçta kullanılan kaynakların tam listesi yer alır. Kaynaklar güncellendiğinde araçlar ve açıklama metinleri de gözden geçirilir; sayfadaki son güncelleme tarihi bunu gösterir.
Araç sonucundan sonra ne yapabilirsiniz?
- Sonucu ve aracın altındaki açıklamayı birlikte okuyun; önerinin hangi kaynağa dayandığına bakın.
- Evde uygulanabilecek küçük adımlar varsa, örneğin yatma saatini kademeli kaydırmak ya da ekransız saatler belirlemek, birkaç hafta deneyin.
- Sorunuz sürüyorsa sonucu yazdırın ya da not alın ve bir sonraki aile hekimi, çocuk doktoru ya da uzman görüşmesine götürün.
- Kime başvuracağınızdan emin değilseniz yönlendirme aracından yararlanın; kamu seçenekleri de sonuç ekranında listelenir.
Acil bir durumda, örneğin hayati tehlike ya da kendine zarar verme riski varsa araçları kullanmak yerine 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Bu araçlar Serdivan'da çalışan Psikolog Burak Uysal'ın ofisi tarafından hazırlandı. Bir aracın sonucu sizi psikolojik danışmanlık seçeneğine yönlendirirse yüz yüze ya da uygun durumlarda online görüşme için randevu talep formunu doldurabilir ya da 0554 125 42 23 numaralı telefonu arayabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Araçları kullanmak için üye olmam gerekir mi?
Hayır. Araçlar herhangi bir kayıt, giriş ya da iletişim bilgisi istemeden çalışır. Sayfayı açıp soruları yanıtlamanız yeterlidir.
Araçlar telefonda çalışır mı?
Evet, tüm araçlar telefon, tablet ve bilgisayar tarayıcılarında çalışır. Online görüşme testini, görüşmede kullanacağınız cihazda yapmanız en doğru sonucu verir.
Aracın sonucu bir uzman görüşü yerine geçer mi?
Hayır. Sonuçlar bilgilendirme amaçlıdır ve resmi önerilerle bir karşılaştırma sunar. Çocuğunuz ya da kendiniz hakkında bir sorunuz sürüyorsa sonucu bir hekim ya da ruh sağlığı uzmanıyla konuşmanızı öneririz.
Sonuçları daha sonra yeniden görebilir miyim?
Yanıtlar kaydedilmediği için sayfa kapandığında sonuç da silinir. Saklamak isterseniz yazdırma seçeneğini kullanabilir ya da ekran görüntüsü alabilirsiniz; aracı istediğiniz zaman yeniden doldurabilirsiniz.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.