Çocuk Psikoloğu mu, Çocuk Psikiyatristi mi?

Çocuk psikoloğu ile çocuk psikiyatristi arasındaki fark nedir?

Temel fark, çocuk psikiyatristinin hekim, çocuklarla çalışan psikoloğun ise hekim olmayan bir sağlık meslek mensubu olmasıdır. Çocuk psikiyatristi tıp fakültesini bitirdikten sonra çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları alanında uzmanlık eğitimi alır; bu nedenle tanı koyabilir, gerekirse ilaç başlatabilir, tetkik isteyebilir ve rapor düzenleyebilir. Psikolog ise psikoloji lisansıyla bu unvanı kazanır; tanı koymaz ve ilaç yazmaz, ama görüşmeler, gözlem, testler ve ebeveyn çalışmalarıyla çocuğun ve ailenin yanında yer alır.

Ailelerin en çok karıştırdığı nokta, iki mesleğin aynı konularla ilgilenmesidir. Kaygı, öfke, dikkat güçlüğü, uyku sorunları ya da okul reddi hem bir çocuk psikiyatristinin hem de çocuklarla çalışan bir psikoloğun karşılaştığı konulardır. Ayrım konunun kendisinde değil, gereken müdahalenin türündedir: Bir tanının araştırılması, bedensel bir nedenin dışlanması ya da ilacın değerlendirilmesi gerekiyorsa hekim; düzenli görüşmeler, ebeveyn rehberliği ve davranış planı gerekiyorsa psikolog öne çıkar.

Bir terim notu da ekleyelim: “Çocuk psikoloğu” ifadesi ailelerin arama yaparken kullandığı yaygın bir sözdür; Türkiye'de mevzuatta ayrı bir unvan olarak yer almaz. Çocuk psikiyatristi için resmi uzmanlık adı ise çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanıdır. Aşağıdaki tablo iki mesleği yan yana gösteriyor.

Tablo genel çerçeveyi gösterir; her iki meslekte de kişilerin eğitimleri ve deneyimleri farklılık gösterebilir. Yetişkinler için de geçerli olan meslek ayrımlarını psikolog ile psikiyatrist farkı rehberinde ayrıca ele aldık.

Hangi durumlarda önce çocuk psikiyatristine gidilmeli?

Çocuğun güvenliği risk altındaysa, belirtiler ağır ve hızla ilerliyorsa ya da bir tanı veya ilaç sorusu gündemdeyse ilk adım çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmaktır. Bu durumlarda tıbbi bir değerlendirme yapılmadan yalnızca psikolojik görüşmelerle ilerlemek, gerekli müdahaleyi geciktirebilir. Önce hekime gitmeyi düşündüren başlıca durumlar şunlardır:

• Kendine zarar verme, ölüm isteğinden söz etme ya da başkasına ciddi zarar verme riski; bu durumda beklemeden 112'yi arayın ya da acil servise başvurun
• Gerçekte olmayan sesler duyma, aşırı şüphecilik ya da düşüncelerin birden dağınık hâle gelmesi gibi ani ve ağır değişiklikler
• Konuşma ve sosyal iletişimde belirgin gecikme, göz temasında azalma ya da kazanılmış becerilerin kaybı gibi gelişimsel kaygılar
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi bir tanının araştırılması ve ilaç gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi
• Hızlı kilo kaybı, yemeyi reddetme ya da kusmaya bağlı ağır yeme sorunları
• Haftalarca süren yoğun mutsuzluk, okula ve arkadaşlara tamamen ilgisizlik, uyku ve iştahta belirgin değişim
• Ruh sağlığıyla ilgili ilaç kullanan bir çocuğun izlemi ya da ilacın etkileri hakkında soru
• Okul, özel eğitim ya da sosyal haklar için resmi bir sağlık raporu gerekmesi

Bu listedeki durumlarda da psikolog süreçten çıkmaz. Hekim değerlendirmesinin ardından, aile istediğinde ve hekim uygun gördüğünde düzenli psikolojik görüşmeler ve ebeveyn çalışmaları planlanabilir. Önemli olan, sıralamanın doğru kurulmasıdır.

Hangi durumlarda çocuklarla çalışan bir psikologla başlanabilir?

Günlük hayatı zorlaştıran ama güvenlik riski taşımayan ve ilaç sorusu gündemde olmayan duygusal ve davranışsal zorluklarda çoğunlukla bir psikologla başlanabilir. Psikolog ilk görüşmelerde durumu değerlendirir ve bir hekim değerlendirmesinin gerekli olduğunu düşünürse aileyi yönlendirir. Psikologla başlamanın sık görüldüğü konular şunlardır:

• Kreşe ya da okula uyum güçlüğü, sabahları ayrılırken yaşanan zorlanma
• Yaşa göre beklenenden yoğun korkular ve endişeler
• Öfke nöbetleri, inatlaşma, kurallara uymakta zorlanma
• Kardeş kıskançlığı ve kardeşler arası çatışmalar
• Boşanma, taşınma, kayıp gibi yaşam olaylarına uyum
• Özgüven sorunları, arkadaş edinmekte zorlanma, akran zorbalığı
• Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda rehberlik ihtiyacı

Alt ıslatma, karın ağrısı ya da baş ağrısı gibi bedensel yakınmalarla seyreden durumlarda ise önce çocuk doktoruna giderek bedensel bir nedeni dışlamak doğru olur. Bir zorluğun ne zaman destek gerektirdiğini çocuk psikoloğuna ne zaman gidilir rehberinde ayrıntılı anlattık.

Karar vermekte zorlanıyorsanız hangi adımları izleyebilirsiniz?

Kararsız kaldığınızda aşağıdaki sırayı izlemek, doğru kapıyı bulmanızı kolaylaştırır. Bu adımlar bir tanı aracı değildir; yalnızca ilk başvurunun nereye yapılacağını belirlemeye yardım eder:

1. Güvenliği kontrol edin. Çocuğunuz kendine ya da başkasına zarar verme riski taşıyorsa beklemeden 112'yi arayın ya da acil servise gidin.
2. Bedensel nedenleri düşünün. Ağrılar, uyku ya da iştah değişiklikleri, alt ıslatma gibi yakınmalar varsa önce çocuk doktoruna başvurun.
3. Tanı ya da ilaç sorusu var mı, sorun. Öğretmen ya da başka bir uzman bir tanının araştırılmasını önerdiyse ya da ilaç seçeneği konuşuluyorsa çocuk ve ergen psikiyatristine başvurun.
4. Günlük hayata etkisine bakın. Zorluk günlük hayatı etkiliyor ama güvenlik riski ve ilaç sorusu yoksa, çocuklarla çalışan bir psikologla başlayabilirsiniz.
5. Yönlendirmeye açık olun. Hangi kapıdan girerseniz girin, uzman gerekli görürse sizi diğer meslek mensubuna yönlendirir; bu sürecin olağan bir parçasıdır.

Çocuk psikiyatristi ve psikolog birlikte nasıl çalışır?

Birçok çocukta en iyi sonuç, hekimin ve psikoloğun aynı çocuk için birlikte çalışmasıyla elde edilir. Örneğin dikkatini toplamakta zorlanan, sınıfta yerinde duramayan ve ödevlerini bitiremeyen 9 yaşında bir çocuk düşünelim. Çocuk ve ergen psikiyatristi gelişim öyküsünü, aile ve öğretmen bilgisini değerlendirir, bir tanı olup olmadığına ve tedavi seçeneklerine karar verir. Psikolog ise ebeveynlerle evde uygulanacak düzeni, okul için düzenlemeleri ve çocuğun öz düzenleme becerilerini çalışır.

Bu iş birliğinde bilgi paylaşımı yalnızca ailenin onayıyla yapılır. Aile, hekimden aldığı değerlendirme özetini psikoloğa, psikoloğun hazırladığı değerlendirme özetini de hekime götürebilir. Böylece her iki uzman da çocuğu daha bütünlüklü görür. Dikkat güçlüğünün evde ve okulda nasıl göründüğünü dikkat eksikliği belirtileri rehberinde, değerlendirmede kullanılan bilgisayarlı bir dikkat testini ise MOXO dikkat testi sayfasında anlattık.

Aynı iş birliği başka konularda da işler. Yoğun kaygı yaşayan bir ergenin ilaç kullanıp kullanmayacağına hekim karar verirken, kaygıyla baş etme becerilerinin düzenli görüşmelerle çalışılması ergene ek destek sağlayabilir. Otizm spektrumu şüphesi olan küçük bir çocukta tanı süreci hekim tarafından yürütülürken, ailenin günlük hayatı düzenlemesi ve çocukla iletişimi güçlendirmesi için psikolojik destek planlanabilir. Her durumda yol haritası aileyle birlikte çizilir.

Çocuk psikiyatristindeki ilk muayeneye nasıl hazırlanmalı?

İlk muayeneye hazırlıklı gitmek, kısıtlı süreyi en verimli biçimde kullanmanızı sağlar. Kamu hastanelerinde muayene süreleri çoğu zaman kısadır; hekim kısa sürede çocuğun öyküsünü, belirtilerin ne zaman başladığını ve günlük hayata etkisini anlamaya çalışır. Endişelerinizi önceden düzenli bir biçimde not etmek, önemli bir ayrıntının unutulmasını önler. Yanınızda götürmeniz yararlı olabilecekler şunlardır:

• Endişenizi özetleyen kısa bir not: ne zaman başladı, ne sıklıkla oluyor, hangi ortamlarda belirginleşiyor
• Gebelik, doğum ve ilk yıllara ait önemli gelişim bilgileri, örneğin ilk sözcüklerin ve yürümenin zamanı
• Öğretmenin yazılı gözlemleri ve son karne ya da okul değerlendirmeleri
• Daha önce yapılmış psikolojik değerlendirme, test sonuçları ya da başka hekim raporları
• Çocuğun kullandığı tüm ilaçların ve bilinen alerjilerinin listesi
• Ailede ruh sağlığıyla ilgili bilinen durumlar

Muayeneye mümkünse her iki ebeveynin birlikte gitmesi, hekimin farklı gözlemleri dinlemesine olanak verir. Ayrı yaşayan ebeveynlerde ise velayet durumunu ve diğer ebeveynin bilgilendirilip bilgilendirilmeyeceğini önceden düşünmek önemlidir. Çocuğun muayenenin bir bölümünde ebeveyn olmadan görüşülmesi, özellikle ergenlerde sık başvurulan bir uygulamadır.

Çocuğa psikiyatriste gideceğini nasıl anlatmalı?

Çocuğa psikiyatriste gideceğini, çocuk doktoruna gitmekten farklı olmayan sakin bir dille anlatmak en iyisidir. Küçük çocuklara “duygularımızla ve uykumuzla ilgilenen bir doktorla konuşacağız” gibi kısa bir açıklama yeterlidir. Okul çağındaki bir çocuğa son zamanlarda yaşadığı zorlukları adıyla anarak, bunlar için yardım almaya gittiğinizi söyleyebilirsiniz. Ziyareti bir ceza ya da bir uyarı olarak sunmak, çocuğun görüşmeye kaygıyla gelmesine yol açar.

Ergenler ise çoğu zaman “neden ben, bende bir sorun mu var” diye sorar. Bu soruya dürüst ve suçlamayan bir yanıt vermek önemlidir: “Bir süredir çok yorgun ve mutsuz görünüyorsun, bunun nedenini anlamak ve sana nasıl destek olabileceğimizi öğrenmek istiyoruz.” Ergene muayenede hekime sormak istediği soruları yazmasını önermek, kendini sürecin bir parçası olarak hissetmesine yardım eder.

Muayeneden sonra çocukla nasıl geçtiğini konuşmak, merak ettiklerini sormasına alan açar. Hekimin önerilerini çocuğun anlayacağı bir dille özetlemek, örneğin “doktor, uykunu düzenlemek için birkaç şey önerdi” demek, sürecin şeffaf kalmasını sağlar.

Çocuk psikiyatristine gitmek mutlaka ilaç kullanmak demek mi?

Hayır, bir çocuk psikiyatristine gitmek otomatik olarak ilaç başlanacağı anlamına gelmez. Hekim önce çocuğu ve aileyi dinler, gerekli değerlendirmeleri yapar ve çoğu durumda ilk olarak ilaç dışı seçenekleri, örneğin ebeveyn rehberliğini, okul düzenlemelerini ve psikolojik desteği konuşur. İlaç gerekli görülürse bunun nedenleri, beklenen etkileri, olası yan etkileri ve izlem planı aileyle birlikte ele alınır; karar aileyle birlikte verilir.

Ailelerin ilaçla ilgili kaygıları son derece anlaşılırdır ve bu kaygıları hekimle açıkça konuşmak sizin hakkınızdır. Kaygı nedeniyle hekime gitmeyi ertelemek ise kimi zaman çocuğun ihtiyaç duyduğu desteğin gecikmesine yol açabilir. Muayeneye giderken sormak istediklerinizi yazmanız, görüşmenin daha verimli geçmesini sağlar:

• Çocuğumda bir tanı düşünüyor musunuz, bu tanıya hangi bilgilere dayanarak ulaştınız?
• İlaç dışında hangi seçenekler var, bunları birlikte mi yürütmeliyiz?
• İlaç önerirseniz ne kadar süre kullanılması, nasıl izlenmesi gerekir?
• Hangi yan etkileri gözlemlemeli, hangi durumda size ulaşmalıyız?
• Okul ve öğretmenle hangi bilgileri paylaşmamız yararlı olur?
• Psikolojik destek almamızı öneriyor musunuz?

Sakarya'da çocuk ve ergen psikiyatrisine nereden ulaşılır?

Sakarya'da kamu hastanelerinde çocuk ve ergen psikiyatrisi hizmeti başlıca Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin iki binasında ve Sakarya Yenikent Devlet Hastanesi'nde verilir. Randevular Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) ve 182 numaralı hat üzerinden alınabilir. Hastanelerin resmi sayfalarında Ekim 2026 itibarıyla yer alan bilgiler şöyledir:

• Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Korucuk Kampüs (Korucuk Mahallesi, Hastane Caddesi, Adapazarı): Çocuk ve ergen ruh sağlığı polikliniği bulunur. Korucuk'ta, aynı cadde üzerindeki ayrı bir binada çocuk ve ergenlerde madde kullanımına yönelik ÇEMATEM birimi de hizmet verir.
• Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İstasyon Ek Hizmet Binası (Yenidoğan Mahallesi, Papuççular Caddesi, Adapazarı; eski Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi binası): Çocuk ve ergen ruh sağlığı polikliniği bulunur.
• Sakarya Yenikent Devlet Hastanesi (Karaman Mahallesi, Adapazarı): Uzman hekim branşları arasında çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları yer alır.
• 18 yaş ve üzeri için: Serdivan Devlet Hastanesi'nde erişkin ruh sağlığı ve hastalıkları kliniği bulunur.

İl Sağlık Müdürlüğü'nün duyurusuna göre Sakarya Şehir Hastanesi'nin Ocak 2027'den itibaren kademeli olarak hasta kabulüne başlaması planlanıyor; bu süreçte bazı polikliniklerin yeri değişebilir. Hekim kadroları da zaman içinde değiştiği için randevu almadan önce MHRS üzerinden güncel durumu kontrol etmenizi öneririz. Okuldaki özel eğitim gereksinimine yönelik eğitsel değerlendirme için ise ilçenizdeki Rehberlik ve Araştırma Merkezi'ne başvurulur.

Ofisimizde hangi durumlarda hekime yönlendirme yapılır?

Psikolog Burak Uysal, Serdivan'daki ofisimizde 0 ile 17 yaş arasındaki çocuklar ve ergenlerle, ebeveynleriyle birlikte psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür. Görüşmeler sırasında bir tanının araştırılması, ilaç gereksiniminin değerlendirilmesi ya da güvenlik riski gibi bir durum ortaya çıkarsa, bir çocuk ve ergen psikiyatrisi hekimine başvurmanızı öneririz. Aile onay verirse, hekimle bilgi paylaşımı ve iş birliği bu süreçte sürdürülebilir.

Çocuklarla yürütülen görüşmelerin nasıl planlandığını çocuk ve ergen psikolojik danışmanlığı sayfasında okuyabilirsiniz. Çocuğunuz için hangi adımın uygun olduğunu konuşmak isterseniz randevu talep formunu doldurabilir ya da 0554 125 42 23 numarasını arayabilirsiniz; randevu talep formunu doldurmak bir ödeme yükümlülüğü doğurmaz.

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Burak Uysal Psikolog

Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.

Son güncelleme: 14 Ekim 2026 İçerik editörü: destek@burakuysal.org Hakkında daha fazla