Bu sayfada (5 bölüm)
Psikolojik test ne işe yarar, ne yapmaz?
Psikolojik test, belirli bir beceriyi ya da özelliği standart koşullarda ölçen ve sonucu aynı yaştaki çocukların performansıyla karşılaştıran bir araçtır. Doğru uygulandığında ailenin ve öğretmenin gözlemlerini somut verilerle tamamlar. Örneğin bir çocuğun dikkatini hangi koşullarda sürdürmekte zorlandığını ya da sözel ve görsel becerileri arasında belirgin bir fark olup olmadığını gösterebilir.
Test tek başına tanı koymaz. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, öğrenme güçlüğü ya da otizm spektrumu gibi tanılar çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından; görüşme, gözlem ve gerektiğinde test sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle konur. İnternetteki kısa anketler ve online testler de tanı koymaz ve yüz yüze uygulanan bir değerlendirmenin yerine geçmez.
Hangi soru için hangi değerlendirmeye bakmalısınız?
Bir değerlendirmeye karar vermeden önce yanıtını aradığınız soruyu netleştirmek, doğru testi seçmenin en önemli adımıdır. Aşağıdaki tablo sık sorulan soruları ilgili değerlendirme türleriyle eşleştirir:
| Sorunuz | İlgili değerlendirme | Bilmeniz gereken |
|---|---|---|
| Çocuğum derste dikkatini toplayamıyor, çabuk dağılıyor. | Dikkat değerlendirmesi, örneğin MOXO dikkat testi | Dikkat testi tek başına tanı koymaz; tanı sorusu için psikiyatri değerlendirmesi gerekir. |
| Çocuğumun zihinsel becerileri yaşına uygun mu? | Zeka testleri, örneğin WISC-IV | Sonuç tek bir puandan çok, beceri alanlarının profili olarak yorumlanır. |
| Çocuğum okulda zorlanıyor ama nedenini bilmiyoruz. | Görüşme, gözlem ve gerekirse birden fazla testi içeren kapsamlı değerlendirme | Hangi testin gerektiği önce ilk görüşmede belirlenir. |
| Okul ya da bir kurum benden değerlendirme istiyor. | İstenen belgenin türüne göre değişir | Hangi kurumun hangi belgeyi kabul ettiğini önceden öğrenin. |
| Çocuğumun zihinsel becerilerini desteklemek istiyorum. | Beceri profiline göre GETAP gibi programlar | Program bir tanı aracı değildir, gelişim desteği sunar. |
Test sayfalarında her testin hangi yaş aralığına uygulandığı, ne kadar sürdüğü, hangi alanları ölçtüğü ve sonuçların nasıl paylaşıldığı ayrıntılı olarak anlatılır. Değerlendirmenin bir hizmet olarak nasıl planlandığını ise çocuk ve ergenlerde psikolojik değerlendirme ve testler sayfasında bulabilirsiniz.
Değerlendirme süreci nasıl ilerler?
Bir değerlendirme, testin uygulandığı günden ibaret değildir. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:
- Ön görüşme: Ebeveynle görüşülerek değerlendirme sorusu netleştirilir, gelişim ve okul öyküsü alınır.
- Test seçimi: Soruya ve çocuğun yaşına uygun test ya da testler belirlenir, süre ve ücret bilgisi paylaşılır.
- Uygulama: Test sessiz bir ortamda, çocuğun dinlenmiş olduğu bir saatte uygulanır; bazı testler birden fazla oturum gerektirir.
- Puanlama ve yorumlama: Sonuçlar testin standartlarına göre puanlanır ve çocuğun öyküsüyle birlikte yorumlanır.
- Geri bildirim: Sonuçlar aileyle bir görüşmede, anlaşılır bir dille paylaşılır; gerekiyorsa yazılı bir değerlendirme özeti hazırlanır.
- Sonraki adımlar: Destek programı, okulla iş birliği ya da psikiyatri değerlendirmesi gibi seçenekler birlikte konuşulur.
Çocuğu teste hazırlamak için ezber ya da alıştırma yaptırmak gerekmez; bu, sonuçların doğruluğunu bozabilir. Önceki gece iyi uyuması, kahvaltısını yapması ve teste bir oyun ya da etkinlik gibi yaklaşılması yeterlidir. Çocuğa sınav olacağı değil, bazı oyunlar ve sorularla zaman geçireceği söylenebilir.
Test uygulayıcısına neler sorulmalı?
Psikolojik testler, uygulama eğitimi ve çoğu zaman lisans gerektiren araçlardır. Bir değerlendirme planlamadan önce şu soruları sormanız sizin hakkınızdır:
- Testi uygulayacak kişinin bu test için uygulayıcı eğitimi ve belgesi var mı?
- Testin güncel ve Türkiye için standartlaştırılmış sürümü mü kullanılıyor?
- Değerlendirme kaç oturum sürecek, ücreti ve kapsamı ne?
- Sonuçlar nasıl paylaşılacak, yazılı bir özet verilecek mi?
- Sonuçlar kimlerle ve hangi onayla paylaşılacak?
Test sürümü konusu sanıldığından önemlidir. Örneğin Türk Psikologlar Derneği'nin açıklamasına göre WISC-R eğitimleri ve uygulamaları durdurulmuş, yerini WISC-IV almıştır. Hangi testin ofisimizde hangi koşullarla uygulandığını ve uygulayıcı belgesini randevu öncesinde telefonla sorabilirsiniz. Değerlendirme ücretinin neleri kapsadığı ise ücretler sayfasında anlatılır.
Test sonuçlarından sonra ne olur?
Test sonuçları bir son değil, bir başlangıç noktasıdır. Sonuçlar çocuğun güçlü yanlarını ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanları gösterir; bu bilgi ev, okul ve gerekiyorsa destek programı için somut adımlara dönüştürülür. Örneğin sözel becerileri güçlü ama çalışma belleğinde zorlanan bir çocuk için ödev düzeni, yönergelerin verilme biçimi ve öğretmenle iş birliği yeniden planlanabilir.
Sonuçlar, veli onayı olmadan okulla ya da başka bir kurumla paylaşılmaz. Bir tanı sorusu ortaya çıkarsa çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmanız önerilir ve değerlendirme özeti bu süreçte hekime bilgi sağlayabilir. Belirli bir süre sonra yeniden değerlendirme gerekip gerekmediği de geri bildirim görüşmesinde konuşulur.
Sıkça sorulan sorular
Sakarya'da dikkat testi nerede yapılır?
Dikkat testleri, uygulama eğitimi almış psikologlar tarafından ofis ortamında yüz yüze uygulanır. Serdivan'daki ofisimizde dikkat değerlendirmesinin hangi koşullarla yapıldığını telefonla öğrenebilirsiniz. Tanı sorusu varsa Sakarya'daki kamu hastanelerinin çocuk ve ergen ruh sağlığı polikliniklerine de başvurabilirsiniz.
Zeka testi kaç yaşında yapılır?
Testin türüne göre değişir. WISC-IV gibi yaygın kullanılan çocuk zeka testleri 6 ile 16 yaş arasındaki çocuklar ve ergenler için geliştirilmiştir; daha küçük yaşlar için farklı testler kullanılır. Hangi testin uygun olduğu, değerlendirme sorusu ve çocuğun yaşı birlikte düşünülerek belirlenir.
Bir değerlendirme ne kadar sürer?
Süre, uygulanan teste ve çocuğun yaşına göre değişir. Bazı testler tek oturumda tamamlanırken kapsamlı değerlendirmeler birkaç oturuma yayılabilir. Ön görüşme, uygulama ve geri bildirim görüşmesiyle birlikte toplam sürecin ne kadar süreceği başlamadan önce size bildirilir.
Test sonucu okula verilir mi?
Yalnızca veli onayıyla verilir. Okulla paylaşılması yararlı olacak bilgiler ve paylaşım biçimi geri bildirim görüşmesinde aileyle birlikte belirlenir. Çocuğun kişisel ayrıntılarını içeren bilgiler gerekmedikçe paylaşılmaz.
Online psikolojik test yapılabilir mi?
Standart psikolojik testler, uygulama koşullarının kontrol edilebilmesi için yüz yüze uygulanır. İnternette yer alan kısa anketler bir fikir verebilir ama tanı koymaz ve standart bir testin yerine geçmez. Ebeveyn ön görüşmesi ve sonuçların paylaşıldığı geri bildirim görüşmesi ise uygun durumlarda online yapılabilir.
Test sonucu beklediğimden düşük çıkarsa ne olur?
Test sonuçları iyi ya da kötü diye değil, bir beceri profili olarak değerlendirilir. Düşük çıkan bir alan, çocuğun o alanda desteğe ihtiyaç duyduğunu gösterir ve bu bilgi somut adımların planlanmasına yardım eder. Sonuçlar, çocuğun o günkü durumu ve öyküsüyle birlikte yorumlanır.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.