Çocuklarda Ayrılık Kaygısı

Kreş kapısında bacağınıza sarılan, siz banyoya girdiğinizde kapının önünde bekleyen ya da arkadaşında yatıya kalmayı son anda iptal eden bir çocuk, ebeveynde hem şefkat hem yorgunluk uyandırır. Ayrılık anlarında yaşanan sıkıntı çocukluğun doğal bir parçasıdır; ancak bazı çocuklarda bu sıkıntı gündelik hayatı daraltacak kadar büyür. Bu sayfada ayrılık kaygısının olağan ve destek gerektiren biçimlerini, evde neler yapılabileceğini ve uzman desteğinin nasıl işlediğini bulacaksınız.

Ayrılık kaygısı nedir?

Ayrılık kaygısı, çocuğun bağlandığı kişiden, çoğu zaman anne ya da babasından, ayrılırken veya ayrılacağını düşündüğünde yaşadığı yoğun huzursuzluktur. Bebeklerde yaklaşık altı ile sekiz ay civarında belirmeye başlar, yürüme döneminde en yoğun hâline ulaşabilir ve çocukların çoğunda okul öncesi yıllarda giderek azalır. Bu dönemdeki ağlama ve yapışma, çocuğun ebeveyninin gözden kaybolduğunda da var olmaya devam ettiğini öğrenme sürecinin parçasıdır.

Kaygının yaşa ve duruma göre beklenenden çok daha yoğun olması, haftalarca sürmesi ve çocuğun okula, uykuya ya da arkadaşlıklara katılımını engellemesi ise farklı bir tablodur. Hekimlerin kullandığı tanı sınıflamalarında bu durum ayrılık kaygısı bozukluğu olarak adlandırılır ve çocuklarda belirtilerin en az dört hafta sürmesi aranır. Bu tanıyı psikiyatri hekimi koyar; psikolog ise kaygının çocuğun hayatına nasıl yansıdığını değerlendirir ve aileyle birlikte çalışır.

Ayrılık kaygısı ile anneden ayrılamama aynı şey mi?

Günlük dilde anneden ayrılamama diye anlatılan durum çoğu zaman ayrılık kaygısının kendisidir; ancak kaygı yalnızca anneye değil, çocuğun en güvendiği kişi kim ise ona yönelir. Baba, büyükanne ya da düzenli bakım veren bir yakın da bu kişi olabilir. Belirleyici olan kimden ayrılamadığı değil, ayrılık sırasında ve öncesinde yaşadığı sıkıntının boyutudur.

Yaşa göre hangi işaretler görülebilir?

Ayrılık kaygısı her yaşta farklı bir dille kendini gösterir. Aşağıdaki tabloda olağan sayılabilecek tepkilerle dikkat gerektiren işaretler yan yana verilmiştir; ayrım çoğu zaman tepkinin yoğunluğunda ve ne kadar sürdüğünde ortaya çıkar.

Ayrılık kaygısının olası nedenleri nelerdir?

Ayrılık kaygısı tek bir nedenle açıklanmaz ve şımartılmış olmanın bir sonucu değildir. Çoğu zaman çocuğun doğuştan gelen mizacı ile yaşadığı olaylar bir araya gelir. Aşağıdaki etkenler değerlendirmede en sık konuşulan başlıklardır.

• Mizaç: Yeni durumlara temkinli yaklaşan, değişikliklere geç alışan çocuklar ayrılık anlarında daha fazla zorlanabilir. Bu bir kusur değil, çocuğun dünyayı algılama biçimidir.
• Yaşam değişiklikleri: Kreşe ya da okula başlama, taşınma, kardeş doğumu, ebeveynin işe dönmesi ya da hastanede yatış kaygıyı tetikleyebilir.
• Kayıp ve ayrılık yaşantıları: Bir yakının ölümü, ebeveynlerin ayrı yaşamaya başlaması ya da uzun süre görülemeyen bir ebeveyn, çocukta giden kişinin geri dönmeyebileceği düşüncesini güçlendirebilir.
• Korkutucu haberler: Deprem, kaza ya da şiddet haberleri çocuğun ebeveyninin güvenliğiyle ilgili endişelerini artırabilir.
• Kaçınmayla büyüyen döngü: Çocuk ağladığında ayrılıktan vazgeçilmesi o an herkesi rahatlatır, ama çocuğa ayrılığın gerçekten tehlikeli olduğu mesajını verir ve bir sonraki ayrılık daha zor geçer.
• Ebeveynin kendi kaygısı: Ebeveynin ayrılıkta tedirgin olması çok anlaşılır bir durumdur; ancak çocuk bu tedirginliği yüz ifadesinden ve vedalaşmanın uzamasından okur.

Bu etkenlerin hiçbiri tek başına sorumluluk taşımaz. Değerlendirmede amaç geçmişi yargılamak değil, şu anda kaygıyı hangi halkaların beslediğini görmek ve en kolay değiştirilebilecek olanla başlamaktır.

Evde neler yapabilirsiniz?

Evde yapılabilecek en önemli şey, ayrılığı kaçınılacak bir tehlike olmaktan çıkarıp çocuğun başa çıkabildiği, öngörülebilir bir olaya dönüştürmektir. Aşağıdaki adımlar bu amaçla sırayla uygulanabilir.

1. Ayrılığı önceden haber verin. ‘Yarın sabah seni kreşe bırakıp işe gideceğim, öğle uykusundan sonra seni alacağım’ gibi somut bir anlatım belirsizliğin yarattığı kaygıyı azaltır.
2. Gizlice çıkmayın. Çocuk oyuna dalmışken fark ettirmeden gitmek o an kolay görünür, ama güveni sarsar ve çocuğu bir sonraki sefere daha tetikte hâle getirir.
3. Kısa ve hep aynı vedalaşma ritüeli kurun. Sarılma, size özel bir el hareketi ve ‘akşam görüşürüz’ cümlesi gibi her gün tekrarlanan kısa bir ritüel, vedalaşmanın uzayıp kaygıya dönüşmesini önler.
4. Verdiğiniz sözü tutun. Dönüş saatini çocuğun anlayacağı bir olaya bağlayın ve o saatte orada olun; gecikme olacaksa bunu önceden bildirin.
5. Kısa ayrılık alıştırmaları yapın. Evde güvendiği bir yakınla on beş dakikalık bir ayrılıkla başlayıp süreyi ve mesafeyi zamanla artırmak, çocuğa ayrılığın ardından kavuşmanın geldiğini deneyimletir.
6. Bir geçiş nesnesi verin. Ebeveyne ait bir eşarp, aile fotoğrafı ya da sevdiği bir oyuncak ayrılık süresince çocuğa bağ hissini hatırlatır.
7. Cesareti adlandırın. Ayrılığın ardından ‘bugün ağlasan da sınıfa girdin, bu cesaret istiyordu’ diyerek sonucu değil çabayı görün.
8. Kendi duygunuz için bir alan bulun. Ayrılık sonrasındaki iç sıkıntınızı bir yakınınızla paylaşmak, çocuğun önünde sakin kalmanızı kolaylaştırır.

Örnek bir ayrılık basamakları planı

Basamaklar, çocuğun bugün zorlanmadan yapabildiği şeyden başlar ve her biri birkaç gün başarıyla tekrarlandıktan sonra bir sonrakine geçilir. Örneğin anaokuluna başlamış ve her sabah kapıda uzun süre ağlayan beş yaşında, tamamen kurgusal bir çocuk düşünelim. Onun için hazırlanabilecek bir plan şöyle olabilir:

• Evde, ebeveyn mutfaktayken çocuğun salonda on dakika tek başına oynaması.
• Hafta sonu büyükanneyle birlikte bir saat parka gitmesi, ebeveynin evde kalması.
• Anaokulu kapısında vedalaşmanın üç dakikayı geçmemesi ve öğretmenin çocuğu her gün aynı oyuncakla karşılaması.
• Ebeveynin çocuğu öğle yemeğinden sonra değil, gün sonunda alması ve bunu sabahtan haber vermesi.
• Bir arkadaşın doğum günü partisine ebeveynin ilk yarım saat kalıp ardından ayrılması.

Vedalaşmada kullanılan sözcükler de planın parçasıdır. ‘Ağlarsan üzülürüm’ ya da ‘büyük çocuklar ağlamaz’ gibi cümleler çocuğa duygusunun kabul edilmediğini söyler. Bunun yerine ‘gitmemi istemediğini biliyorum, yine de seni akşam alacağım’ demek hem duyguyu kabul eder hem de ayrılığın gerçekleşeceğini sakin bir sesle bildirir. Vedalaşmadan sonra geri dönüp ikinci bir veda yapmamak, kısa ve kararlı bir ayrılığın etkisini korur.

Gece uykusu da bir ayrılık anıdır. Kendi yatağında uyumakta zorlanan çocuklar için kademeli geçiş önerileri çocuğum kendi yatağında uyumuyor başlıklı yazımızda adım adım anlatılıyor.

Ne zaman bir uzmana başvurmalısınız?

Ayrılık sıkıntısı yaşından beklenenden belirgin biçimde yoğunsa ve evdeki düzenli adımlara rağmen birkaç hafta içinde hafiflemiyorsa bir uzmanla görüşmek yerinde olur. Aşağıdaki durumlar değerlendirme için somut ölçüt olarak kullanılabilir.

• Kreşe, anaokuluna ya da okula alışma döneminin üzerinden bir ay geçmesine rağmen ayrılıklar hâlâ uzun süren ağlama, kusma ya da öfke nöbetiyle sonuçlanıyor.
• Çocuk okula gitmeyi tamamen reddediyor; bu durumda okul reddi sayfasındaki adımlar da birlikte ele alınmalıdır.
• Ebeveyninin başına kötü bir şey geleceğine ya da kendisinin kaybolacağına dair düşünceler gün içinde sık sık dile geliyor.
• Ayrılığa dair kâbuslar görüyor ya da ebeveyni yanında olmadan uykuya dalamıyor.
• Ayrılık öncesinde düzenli olarak karın ağrısı, baş ağrısı ya da bulantı yaşanıyor.
• Okul çağındaki çocuk arkadaşına, kursa ya da doğum günü davetine yalnız gidemiyor.
• Ebeveyn işe gitmekte, evden kısa süreliğine çıkmakta ya da kendine zaman ayırmakta zorlanır hâle geldi.

Kaygı yalnızca ayrılık anlarıyla sınırlı kalmıyor da pek çok konuya yayılıyorsa çocuklarda kaygı ve korkular sayfası daha geniş bir çerçeve sunar.

Psikolojik danışmanlık süreci nasıl ilerler?

Ayrılık kaygısında psikolojik danışmanlık, çocuğun ayrılığa dayanma gücünü küçük ve başarılabilir adımlarla artırmayı ve aileye tutarlı bir yol haritası kazandırmayı hedefler. Bu çalışma çocuklar için psikolojik danışmanlık kapsamında yürütülür ve ebeveynler sürecin etkin bir parçasıdır.

İlk görüşme

Ayrılık kaygısı yaşayan bir çocuktan ilk görüşmede ebeveyninden ayrılmasını beklemek gerçekçi değildir. Bu yüzden ilk görüşme çoğu zaman ebeveynle birlikte başlar; çocuk odaya ve Psikolog Burak Uysal'a alıştıkça ebeveynin kısa süreliğine dışarıda beklemesi denenebilir. Küçük çocuklarla oyun, kukla ve çizim gibi araçlardan yararlanılır; bu yaklaşım hakkında oyun temelli çalışma rehberimizde daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Ebeveyn görüşmesi

Ebeveyn görüşmelerinde ayrılık anlarının nasıl yaşandığı adım adım konuşulur: vedalaşma ne kadar sürüyor, çocuk ağladığında ne yapılıyor, dönüş nasıl karşılanıyor. Ardından evde ve okulda uygulanacak bir ayrılık basamakları listesi birlikte hazırlanır. Ebeveynin kendi kaygısıyla baş etmesine yönelik bir çalışma gerekirse bu, ebeveynlik desteği görüşmeleriyle sürdürülür.

Kreş ve okul ile iş birliği

Ailenin izniyle öğretmenle ya da okulun rehberlik servisiyle yapılan görüşmelerde sabah karşılama düzeni netleştirilir: çocuğu her gün aynı öğretmenin karşılaması, vedalaşmanın kapıda kısa tutulması, geçiş nesnesinin sınıfta nerede duracağı gibi. Öğretmenin gün içinde gözlediği iyi anları aileye iletmesi, ayrılığın ardından gelen kavuşmanın da olumlu bir anıya dönüşmesine katkı sağlar.

Sürecin ne kadar süreceği çocuğun yaşına, kaygının ne zamandır sürdüğüne ve evde planın ne kadar tutarlı uygulandığına göre değişir; bu nedenle önceden bir görüşme sayısı vermek doğru olmaz. İlerleme, vedalaşmanın kısalması, çocuğun sınıfa girdikten sonra sakinleşme süresinin azalması ve daha önce reddettiği etkinliklere katılmaya başlaması gibi gündelik ölçülerle izlenir. Bu ölçüler görüşmelerde düzenli olarak gözden geçirilir ve plan buna göre güncellenir.

Hangi durumlarda psikiyatri hekimine yönlendirilir?

Ayrılık kaygısı çocuğun yaşamını büyük ölçüde kısıtlıyorsa ya da başka belirtilerle birlikte seyrediyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatri hekimine başvurmanızı öneririz. Tanı koymak ve gerekiyorsa ilaç tedavisini planlamak hekimin görevidir; psikolojik danışmanlık bu süreçle birlikte yürüyebilir.

• Çocuk haftalardır okula, kreşe ya da evden dışarı çıkmaya hiç katlanamıyor.
• Yoğun panik nöbetleri, nefes darlığı ya da bayılacakmış gibi olma hissi yaşanıyor.
• Uyku, yeme ya da konuşma gibi temel işlevlerde belirgin bir gerileme var.
• Kaygıya sürekli mutsuzluk, içe kapanma ya da kendine zarar verme sözleri eşlik ediyor.
• Gelişimsel bir farklılıktan ya da dikkatle ilgili bir sorundan şüpheleniliyor.

Hangi durumda psikologla, hangi durumda hekimle görüşmek gerektiği ailelerin en sık sorduğu konulardan biridir; ayrımı çocuk ve ergen psikiyatrisi rehberimizde bulabilirsiniz.

Okul öncesi dönemde gelişimi izlemek neden önemli?

Ayrılık kaygısının en sık görüldüğü okul öncesi yıllar, çocuğun dil, hareket ve sosyal becerilerinin de hızla geliştiği bir dönemdir. Bu alanları düzenli aralıklarla izlemek isteyen aileler, ofisimizde sunulan gelişim ve takip programı hakkında bilgi alabilir. Program bir tanı aracı değildir; gelişimi izlemeye ve aileye yol göstermeye yöneliktir.

Serdivan'da yüz yüze, gerektiğinde online görüşme

Psikolog Burak Uysal, ayrılık kaygısı yaşayan çocuklar ve aileleriyle Serdivan'daki ofisimizde çalışır. Erenler, Arifiye, Sapanca ve Sakarya'nın diğer ilçelerinden gelen ailelerin yanı sıra ebeveyn görüşmelerini online sürdürmek isteyen ailelerle de görüşmeler planlanır; küçük çocuklarla yapılan çalışmalar ise ofis ortamında yüz yüze yürütülür. Randevu için 0554 125 42 23 numaralı telefonu arayabilir ya da sitedeki talep formunu doldurabilirsiniz. Ücret bilgisi ilk görüşmeden önce telefonda ve yazılı olarak paylaşılır.

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Burak Uysal Psikolog

Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.

Son güncelleme: 14 Ekim 2026 İçerik editörü: destek@burakuysal.org Hakkında daha fazla