Bu sayfada (5 bölüm)
Destek alanı sayfaları ne anlatır, ne anlatmaz?
Her destek alanı sayfası bir konuyu dört soru etrafında ele alır: bu durum nedir ve nasıl görünür, evde neler yapılabilir, ne zaman destek almak gerekir ve psikolojik danışmanlık süreci nasıl ilerler. Sayfalar bilgilendirme amaçlıdır; okuduğunuz belirtilerin size ya da çocuğunuza uyması bir tanı anlamına gelmez. Tanı yalnızca hekim tarafından, yüz yüze değerlendirmeyle konur.
Bu nedenle sayfalardaki yaş tabloları ve belirti listeleri bir test gibi değil, gözlemlerinizi düzenlemenize yardım eden bir çerçeve gibi okunmalıdır. Örneğin bir çocuğun okula başlarken birkaç hafta ağlaması ile aylarca okula gidememesi aynı şey değildir. Sayfalar bu farkı, yaşa göre neyin olağan sayılabileceğini ve neyin dikkat gerektirdiğini somut örneklerle anlatmaya çalışır.
Hangi konunun sayfasına bakmalısınız?
Kartlar konulara göre sıralanmıştır, ancak birçok durum birden fazla başlığa dokunur. Aşağıdaki gruplandırma, endişenize en yakın sayfayı bulmanızı kolaylaştırır:
- Okul ve ayrılık: Okula ya da kreşe gitmek istememe, sabah karın ağrıları ve ebeveynden ayrılamama için okul reddi ve okula uyum ile ayrılık kaygısı sayfaları birlikte okunabilir.
- Davranış ve aile içi ilişkiler: Öfke patlamaları, vurma, söz dinlememe ve kardeşler arası çatışma için öfke ve davranış sorunları ile kardeş kıskançlığı sayfaları yol gösterir.
- Alışkanlıklar ve beden: Alt ıslatma, tuvalet eğitimi, tırnak yeme, parmak emme ve tikler ayrı başlıklarda ele alınır; bu konularda önce çocuk doktoruyla görüşmek çoğu zaman gerekir.
- Korkular ve özgüven: Karanlık, yalnız kalma ya da hayvan korkuları için çocuklarda kaygı ve korkular, kendini yetersiz hissetme için özgüven sorunları sayfası uygundur.
- Ergenlik ve dijital dünya: Duygu dalgalanmaları, aileyle çatışma, ekran kullanımı ve zorbalık için ergenlik dönemi, ekran bağımlılığı ve akran zorbalığı sayfaları birbirini tamamlar.
- Aile değişiklikleri: Ayrılık ya da boşanma döneminde çocuğa ve aileye nasıl eşlik edileceği ayrı bir sayfada anlatılır.
- Yetişkinler: Kaygı ve panik atak, depresyon belirtileri ve ilişkide iletişim sorunları yetişkinlere yönelik sayfalarda ele alınır.
Konunuz birden fazla gruba giriyorsa en çok zorlandığınız durumla başlamanız yeterlidir. Örneğin hem okula gitmek istemeyen hem de akşamları öfke nöbetleri geçiren 8 yaşında bir çocuk için okul reddi sayfası iyi bir başlangıç olur; sayfalar ilgili diğer konulara zaten yönlendirir.
Beklemek yerine ne zaman destek almalı?
Bir zorluğun destek gerektirip gerektirmediğine karar verirken üç ölçüt işe yarar: süre, şiddet ve günlük hayata etkisi. Aşağıdaki durumlardan biri varsa, ilgili sayfayı okumakla yetinmeyip bir ilk görüşme planlamanızı öneririz:
- Zorluk birkaç haftadır sürüyor ve kendiliğinden hafiflemiyor.
- Çocuğun okula gitmesi, uyuması ya da arkadaşlarıyla oynaması belirgin biçimde etkileniyor.
- Evde denediğiniz yöntemler işe yaramıyor ya da durum giderek ağırlaşıyor.
- Ebeveyn olarak ya da kendiniz için tükenmiş ve çaresiz hissediyorsunuz.
- Öğretmen, aile hekimi ya da yakınlarınız bir değişiklik fark ettiklerini söylüyor.
Kendine zarar verme düşünceleri, gerçeklikle bağın zayıfladığı yaşantılar ya da yoğun madde kullanımı gibi durumlarda ise randevu beklemeden bir hekime ya da acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır. Bu durumlar psikolojik danışmanlıktan önce tıbbi değerlendirme gerektirir.
Hangi durumlarda psikiyatri hekimine başvurulur?
Depresyon, panik bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ya da obsesif kompulsif bozukluk gibi tanılar psikiyatri hekimi tarafından konur ve tedavileri hekim tarafından planlanır. Psikolojik danışmanlık bu süreçte hekimin yanında, duygu, düşünce ve davranış örüntüleri üzerinde çalışmak için sürdürülebilir. Destek alanı sayfalarında hangi işaretlerin hekim değerlendirmesi gerektirdiği ayrıca belirtilir.
Çocuk ve ergenlerde bu değerlendirmeyi çocuk ve ergen psikiyatristi yapar. Psikolog ile psikiyatrist arasındaki farkı ve hangi durumda kime başvurulacağını karşılaştırmalı rehberde bulabilirsiniz. Konunuza uygun görüşme türünü seçmek için ise hizmetler sayfasına geçebilirsiniz.
Bu sayfalardan nasıl yararlanabilirsiniz?
Destek alanı sayfaları, ilk görüşmeye daha hazırlıklı gelmenize de yardımcı olur. Okurken şu küçük adımları uygulamanızı öneririz:
- Çocuğunuzun yaşına uygun bölümü okuyun; aynı davranış farklı yaşlarda farklı anlam taşır.
- Size ya da çocuğunuza uyan maddeleri not edin ve ne zamandır sürdüğünü yanına yazın.
- Evde denenebilecek adımlardan bir ya da ikisini seçip birkaç hafta tutarlı biçimde uygulayın.
- Neyin işe yaradığını, neyin yaramadığını kısa notlarla kaydedin.
- Bu notları ilk görüşmeye getirin; görüşmeyi daha verimli ve odaklı hale getirir.
Listede yer almayan bir konu için de başvurabilirsiniz. Sayfalar en sık karşılaşılan başlıkları kapsar; yaşadığınız zorluk bunların hiçbirine tam uymuyorsa bu, destek alamayacağınız anlamına gelmez. İlk telefon görüşmesinde konunuzu kısaca anlatmanız yeterlidir.
Sıkça sorulan sorular
Okuduğum belirtiler çocuğuma uyuyor, bu bir tanı mı?
Hayır. Destek alanı sayfaları bilgilendirme amaçlıdır ve okuduğunuz belirtilerin çocuğunuza uyması bir tanı anlamına gelmez. Belirtiler süre, şiddet ve günlük hayata etkisiyle birlikte değerlendirilir; tanı yalnızca hekim tarafından konur. Endişeniz sürüyorsa bir ilk görüşmede gözlemlerinizi konuşmak durumu netleştirir.
Destek alanı sayfalarını kim hazırlıyor?
Sayfalar Psikolog Burak Uysal tarafından hazırlanır ve düzenli olarak güncellenir. İçeriklerde Dünya Sağlık Örgütü, Amerikan Psikoloji Derneği ve NICE gibi kurumların yayımladığı bilgiler esas alınır; her sayfanın sonunda kaynaklar ve son güncelleme tarihi yer alır.
Birden fazla konu bir aradaysa nereden başlamalıyım?
En çok zorlandığınız durumla başlamanız yeterlidir. Birçok zorluk birbiriyle bağlantılıdır; örneğin uyku sorunları kaygıyı, kaygı da okul uyumunu etkileyebilir. İlk görüşmede tüm konular birlikte ele alınır ve öncelik sırası sizinle belirlenir.
Yetişkinler hangi konularda destek alabilir?
Yetişkinler kaygı, stres, yas, ilişki sorunları, iş ve özel hayattaki zorlanmalar, karar verme güçlüğü ve kendini değersiz hissetme gibi konularda psikolojik danışmanlık alabilir. Depresyon ya da panik atak gibi bir tanı sorusu varsa psikiyatri hekimi değerlendirmesi de önerilir.
Çocuğum için okulun rehber öğretmeniyle de konuşmalı mıyım?
Çoğu durumda evet. Rehber öğretmen ve sınıf öğretmeni, çocuğun okul ortamındaki davranışını gözlemleyebilir ve bu gözlemler evdeki tabloyu tamamlar. Okulla iletişim kurulmasını isterseniz, veli onayınızla hangi bilgilerin paylaşılacağı önceden birlikte belirlenir.
Destek alanı sayfaları ile rehber yazıları arasındaki fark nedir?
Destek alanı sayfaları belirli bir zorluğa odaklanır ve o konuda ne zaman destek alınması gerektiğini, sürecin nasıl ilerlediğini anlatır. Rehber yazıları ise meslekler arasındaki farklar, ilk görüşme, gizlilik ya da gelişim dönemleri gibi daha genel soruları yanıtlar. İkisi birbirini tamamlar ve sayfalar arasında bağlantılar bulunur.
Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.
Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.