Hemen randevu oluşturunOnline talep formu
Her gün 10.00 ile 19.00 arası, randevu ile @psikologburakuysal
Psikolog Burak Uysal

İyi Niyetimi Kullanıyorlar: İyi Kalbinizi Kapatmadan Kendinizi Korumanın Yolları

13 Kasım 202616 dakikalık okumaBurak Uysal
Bu sayfada (22 bölüm)
  1. İyi niyetimi kullanıyorlar hissi neden bu kadar acıtır?
  2. Kendinize söylediğiniz o sert kelimeyi neden bırakmalısınız?
  3. İyi kalpli olmak bir kusur mu?
  4. Karşılıklılık beklentisi neden doğaldır?
  5. İyi niyetimi kullanıyorlar mı, yoksa ben mi söylemiyorum?
  6. İyi niyetin karşılıksız kaldığını gösteren işaretler nelerdir?
  7. Güven neden bu kadar değerli ve kırılgandır?
  8. Güveni kademeli vermek nasıl olur?
  9. Hayır demek neden bu kadar zor?
  10. Kendinizi ifade etmenin sağlıklı yolu nedir?
  11. Hayır demenin tatlı ama net cümleleri
  12. Suçluluk duygusu sizi neden geri çeker?
  13. Kendinize saygı iyiliği nasıl dönüştürür?
  14. İyi niyetimi kullanıyorlar diye herkesten uzaklaşmalı mıyım?
  15. Aile içinde iyi niyet neden daha çok sınanır?
  16. Arkadaşlıkta tek yönlü ilişkiyi nasıl konuşursunuz?
  17. İş hayatında iyi niyetinizi nasıl korursunuz?
  18. Borç ve kefalet konusunda nelere dikkat etmeli?
  19. İyi niyetinizi koruyan haftalık mini plan
  20. İyi niyetimi kullanıyorlar hissi ne zaman destek gerektirir?
  21. Psikolojik Danışmanlıkta İyi Niyet ve Sınırlar Üzerine Nasıl Çalışırız?
  22. Sıkça sorulan sorular
İyi Niyetimi Kullanıyorlar: İyi Kalbinizi Kapatmadan Kendinizi Korumanın Yolları
Kısaca

İyi niyetimi kullanıyorlar hissi, verdiğiniz emeğin ve güvenin karşılıksız kaldığını fark ettiğinizde ortaya çıkar. İyi kalpli olmak bir kusur değildir; karşılık beklemek de doğaldır. Önce ihtiyacınızı açıkça söyleyip söylemediğinize bakın, ardından güveni kademeli verin, nazik ama net hayır demeyi öğrenin ve karşılıklı ilişkilere daha çok zaman ayırın. Tehdit ya da şiddet varsa 112’yi arayın.

İyi niyetimi kullanıyorlar hissi neden bu kadar acıtır?

“İyi niyetimi kullanıyorlar” hissi, verdiğiniz emeğin, zamanın ve güvenin karşılıksız kaldığını, hatta bazen sizin aleyhinize döndüğünü fark ettiğinizde ortaya çıkar. Acıtır, çünkü iyi kalplilik bir değerdir ve o değerin hafife alındığını görürsünüz. Ama bu his, iyiliği bırakmanız gerektiğini değil, ona bir çit çekmeniz gerektiğini anlatır.

Bu yazı, “Ben hep veriyorum, hep ben kandırılıyorum, hep ben son anda iş üstleniyorum” diye içinden geçirenler için. Kendinize sert sözler söylediğiniz o akşamlar için. Size iyi bir haberim var: Sorun iyi kalpli olmanız değil. İyi kalp, ancak iyi bir kapıyla birlikte olduğunda sizi korur. Bu yazıda o kapıyı birlikte kuracağız.

Baştan söyleyeyim: Burada kimseyi suçlamayacağız. Ne sizi, ne de hayatınızdaki insanları toptan kötü ilan edeceğiz. Bazen karşımızdaki kişi gerçekten fırsatçıdır, bazen de yalnızca bizim sessizliğimizi onay sanmıştır. İkisini ayırt etmeyi öğrenmek, hem kalbinizi hem de ilişkilerinizi korur.

Kendinize söylediğiniz o sert kelimeyi neden bırakmalısınız?

İyi niyeti karşılıksız kalan insanlar, çoğu zaman kendilerine çok ağır sözler söyler. “Ne kadar safım”, “Herkes beni kullanıyor, çünkü buna izin veriyorum”, “Bir daha asla kimseye güvenmeyeceğim.” Bu cümleler, yaşadığınız hayal kırıklığının acısını bir de kendinize yönelttiğiniz bir cezayla katlar.

Oysa kendinize yönelttiğiniz bu sert dil, sizi korumaz; yalnızca yorar. Bir arkadaşınız aynı şeyi yaşasaydı ona “Ne kadar safsın” der miydiniz? Büyük ihtimalle “İyi niyetinle yaklaştın, karşındaki bunu hak etmedi” derdiniz. Aynı nezaketi kendinize göstermek, toparlanmanın ilk adımıdır.

Bu yazı boyunca kendinizi küçük düşüren kelimeleri bir kenara koymanızı rica ediyorum. Onların yerine şunu koyalım: “Ben güvenen ve veren biriyim. Şimdi, kime ne kadar vereceğimi seçmeyi öğreniyorum.”

Bir de şunu hatırlayın: Kendinize söylediğiniz sözler, zamanla iç sesinizin tonunu belirler. Her hayal kırıklığından sonra kendinizi azarlayan bir iç ses, bir sonraki ilişkiye daha korkak ve daha suçlu bir hâlde girmenize yol açar. Kendinize nazik davranan bir iç ses ise, yaşadığınızı bir ders olarak alıp daha sağlam bir adımla devam etmenizi sağlar.

İyi kalpli olmak bir kusur mu?

Hayır, kesinlikle değil. APA Psikoloji Sözlüğü uyumluluğu, iş birliğine dayalı ve bencil olmayan biçimde davranma eğilimi olarak tanımlar ve onu Beş Faktör kişilik modelinin temel boyutlarından biri sayar. Yani iş birliği yapan, paylaşan, başkasını düşünen bir yapıya sahip olmak, insan kişiliğinin doğal ve değerli bir yüzüdür.

İyi kalpli insanlar ilişkileri bir arada tutar. İş yerinde ekibi toparlayan, ailede herkesin doğum gününü hatırlayan, arkadaş grubunda dertleri dinleyen onlardır. Bu insanlar olmasaydı dünya çok daha soğuk bir yer olurdu. Dolayısıyla amacımız sizi daha sert, daha mesafeli ya da daha şüpheci birine dönüştürmek değil.

Amacımız, bu güzel özelliğinizi koruyabilmeniz için ona bir yönetim paneli eklemek. İyilik bir musluk gibidir: Açabilir, kısabilir ya da gerektiğinde kapatabilirsiniz. Sorun musluğun var olması değil, kolunun kırık olmasıdır.

Pratik bir benzetme yapalım: İyi kalpli olmak, güzel bir bahçeye sahip olmak gibidir. Bahçenizdeki çiçekleri komşularınızla paylaşmak çok güzeldir. Ama bahçenin çiti olmazsa, bir süre sonra herkes izin almadan çiçek koparmaya başlar ve bahçe bakımsız kalır. Çit, bahçeyi kıskanmak değil, onu korumaktır.

Karşılıklılık beklentisi neden doğaldır?

APA Psikoloji Sözlüğü karşılıklılık normunu, başkalarına yardım edenlerin onlardan eşdeğer faydalar göreceğine dair toplumsal standart olarak tanımlar. Sözlük, karşılıklılık beklentisinin pek çok kişilerarası karşılaşmada ve ilişkide yaygın olduğunu da belirtir. Yani bir iyiliğin karşılığını beklemek bencillik değil, insan ilişkilerinin doğal dokusudur.

Bu bilgi rahatlatıcıdır. “Karşılık beklememeliyim, beklersem iyiliğim değersizleşir” düşüncesi, pek çok iyi kalpli insanın kendine koyduğu ağır bir kuraldır. Oysa sağlıklı ilişkilerde verme ve alma zamanla dengelenir. Bugün siz verirsiniz, yarın karşınızdaki. Bu denge sürekli tek yönlü ilerliyorsa, rahatsızlık duymanız son derece anlaşılırdır.

Elbette her iyiliği bir hesap defterine yazmak gerekmez. Ama içinizdeki o küçük terazinin sürekli bir tarafa eğildiğini fark etmek, ilişkiyi gözden geçirmek için değerli bir işarettir.

İyi niyetimi kullanıyorlar mı, yoksa ben mi söylemiyorum?

Bu, bu yazının belki de en önemli sorusu. Bazen karşımızdaki kişi gerçekten bilerek fırsat kollar. Bazen ise yalnızca sessizliğimizi onay sanır. Örneğin her hafta sonu taşınmaya yardım ettiğiniz arkadaşınız, sizin de yorulduğunuzu bilmiyor olabilir. Çünkü siz hiç “Bu hafta yorgunum” demediniz.

Bu ayrımı yapmak için kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Bu kişiye ihtiyacımı açıkça söyledim mi?” Söylemediyseniz, önce söylemeyi deneyin. Söylediyseniz ve karşınızdaki kişi bunu duymazdan geliyor, hatta isteklerini artırıyorsa, o zaman durum farklıdır. İlk durumda bir iletişim boşluğu, ikincisinde ise bir sınır ihlali vardır.

Bu soruyu sormak, kendinizi suçlamak anlamına gelmez. Sadece hangi durumda olduğunuzu netleştirir. Çünkü iki durumun çözümü de farklıdır.

İyi niyetin karşılıksız kaldığını gösteren işaretler nelerdir?

Bazı ilişkilerde terazi o kadar yavaş eğilir ki fark etmek zaman alır. Aşağıdaki işaretlerin birkaçını tanıyorsanız, iyi niyetinizin hak ettiği karşılığı görmediğini düşünebilirsiniz:

  • Bir kişi yalnızca bir şeye ihtiyacı olduğunda sizi arıyor.
  • Sizin zor gününüzde ortadan kayboluyor, kendi zor gününde ise hemen yanınızda bitiyor.
  • Yardım ettikten sonra teşekkür yerine yeni bir istek geliyor.
  • Hayır dediğinizde size küsüyor ya da suçluluk hissettirmeye çalışıyor.
  • Borç verdiğiniz para ya da eşya konusu açıldığında konu hep değişiyor.
  • Ortak işlerde emek sizden, takdir ondan oluyor.

Bu işaretlerden biri tek başına bir ilişkiyi tanımlamaz. Herkes zaman zaman ihtiyaç anında daha çok arar. Ama bu örüntü süreklilik kazanıyorsa, durup bakmak gerekir.

Bu işaretlerle karşılaştığınızda kendinize kızmak yerine merakla bakmayı deneyin. Bu ilişki bana ne veriyor, benden ne alıyor? Onunla vakit geçirdikten sonra kendimi nasıl hissediyorum, dinlenmiş mi yoksa tükenmiş mi? Kendinize vereceğiniz dürüst cevaplar, hangi ilişkilere daha çok, hangilerine daha az emek vereceğinizi belirlemenize yardım eder.

Güven neden bu kadar değerli ve kırılgandır?

APA Psikoloji Sözlüğü güveni, birine ya da bir şeye güvenmek, onun güvenilirliğine inanmak olarak tanımlar. Sözlüğe göre kişilerarası ilişkilerde güven, tarafların karşı tarafın söylediğini yapacağına ne ölçüde dayanabileceğini hissettiğiyle ilgilidir. Güven, ilişkilerin harcıdır; onsuz hiçbir yakınlık uzun süre ayakta kalamaz.

Güvenen insanlar, güvenmeyenlere göre daha fazla risk alır ve bu yüzden daha fazla hayal kırıklığı yaşayabilir. Ama aynı zamanda daha derin dostluklar, daha sıcak ilişkiler ve daha cesur iş birlikleri de yaşar. Yani güvenmek, kaybetme olasılığıyla birlikte kazanma olasılığını da taşır. Bir kez hayal kırıklığı yaşadı diye kimseye güvenmemeye karar vermek, bu ikinci kısmı da kaybetmek demektir.

Burada amaç körü körüne güvenmek de değil, hiç güvenmemek de değil. Amaç, güveni yavaş yavaş, karşı tarafın davranışlarına göre vermektir.

Güveni kademeli vermek nasıl olur?

Güveni bir anahtarı kapalı ya da açık konuma getirmek gibi değil, bir ışığı yavaş yavaş açmak gibi düşünmek işe yarar. Yeni tanıdığınız birine ilk günden evinizin anahtarını vermezsiniz. Önce küçük bir konuda güvenir, karşılığını görür, sonra bir adım daha atarsınız. Bu yavaşlık bir kuşku değil, bir özendir.

  1. Yeni bir ilişkide önce küçük ve geri alınabilir bir iyilik yapın.
  2. Karşılığında nasıl bir davranış geldiğini sakin bir gözle izleyin.
  3. Karşılıklılık görüyorsanız güveni bir adım artırın.
  4. Tek yönlülük görüyorsanız, aynı seviyede kalın ya da bir adım geri çekilin.
  5. Büyük kararları, örneğin borç vermek ya da kefil olmak gibi, ilişkinin uzun süre sınandığı durumlara saklayın.

Bu yaklaşım, iyi kalbinizi kapatmaz. Sadece onu doğru insanlara, doğru zamanda ve doğru ölçüde açmanızı sağlar.

Hayır demek neden bu kadar zor?

İyi niyetli insanlar için hayır demek, çoğu zaman bir ilişkiyi tehlikeye atmak gibi hisseder. “Hayır dersem kırılır”, “Beni sevmez”, “Kötü biri olurum” gibi düşünceler, ağızdan çıkmaya hazır olan o kısa kelimenin önünü keser. Sonuçta yine evet denir ve içeride küçük bir kırgınlık birikir.

Bu zorluğun kökleri çoğu zaman eskiye dayanır. Belki çocuklukta sevgi, ancak uyumlu ve yardımsever olduğunuzda gelmiştir. Belki ailede başkalarının ihtiyaçları hep öncelikliydi. Bu konuyu daha derinlemesine merak ediyorsanız sınır koyamamak nereden gelir yazısı size iyi bir harita sunabilir. Ayrıca sevgiyi hak etmek için kendinden vazgeçme örüntüsünü sevgiyi hak etmeye çalışırken kendini feda etmek yazısında anlattım.

Hayır demeyi kolaylaştırmanın bir yolu, cevabı hemen vermemektir. “Bir bakayım, sana akşam dönerim” demek, size düşünmek için zaman kazandırır. Bu kısa süre içinde gerçekten yapmak isteyip istemediğinizi, gücünüzün yetip yetmediğini sakin bir kafayla değerlendirebilirsiniz. Anında verilen evetlerin çoğu, sonradan pişmanlık getirir.

Kendinizi ifade etmenin sağlıklı yolu nedir?

APA Psikoloji Sözlüğü atılganlığı, bireyin başkalarına saygıyı korurken duygularını ve ihtiyaçlarını doğrudan ifade ettiği uyumlu bir iletişim biçimi olarak tanımlar. Sözlük, atılganlık eksikliğinin depresyon ve kaygıya katkıda bulunabileceğini, uyumsuz atılganlık biçimlerinin ise saldırganlık olarak ortaya çıkabileceğini de not eder.

Bu tanım çok güzel bir denge çizer: Hem kendinize hem de karşınızdakine saygı. Atılgan biri ne her şeye evet der ne de kapıları çarparak hayır der. İhtiyacını sakin ve net bir dille söyler. İyi kalpli insanlar için atılganlık, kalplerini kapatmadan seslerini açmanın yoludur.

Atılganlık doğuştan gelen bir özellik değil, öğrenilen bir beceridir. Her beceri gibi, küçük adımlarla ve tekrarla gelişir. İlk denemeleriniz biraz titrek olabilir; bu çok normaldir. Sesiniz biraz titreyebilir, cümleniz uzun bir özürle başlayabilir. Zamanla bu özürler kısalır ve cümleleriniz daha sakin, daha net bir hâl alır.

Hayır demenin tatlı ama net cümleleri

Aşağıdaki tablo, iyi niyetinizi koruyarak sınır koymanıza yardım edecek bazı hazır cümleler sunuyor. Bunları kendi dilinize uyarlayabilirsiniz. Ortak noktaları, kibar olmaları ama kapıyı da açık bırakmamalarıdır.

DurumEskiden dediğinizBundan sonra deneyebileceğiniz
Son dakika iş isteği“Tamam, ben hallederim.”“Bugün yetiştiremem, yarın öğlene kadar bakabilirim.”
Para isteği“Olur, ne zaman istersen öde.”“Şu an borç veremiyorum, ama başka bir konuda yardımcı olabilirim.”
Hafta sonu yardım“Gelirim tabii.”“Bu hafta sonu dinlenmem gerekiyor, gelecek ay bakalım.”
Tekrarlayan rica“Yine ben yaparım.”“Bu sefer sıra sende, ben geçen sefer yapmıştım.”
Suçluluk hissettirme“Haklısın, özür dilerim.”“Seni kırmak istemem, ama kararım bu.”

Bu cümleleri ilk kez kullandığınızda kalbiniz hızlı atabilir. Karşınızdaki kişi şaşırabilir. Ama genellikle düşündüğünüzden çok daha az dram yaşanır. Hatta pek çok insan, sınırlarını net söyleyen birine daha fazla saygı duyar. Çünkü net bir sınır, ilişkide neyin beklenebileceğini herkes için açık hâle getirir.

Suçluluk duygusu sizi neden geri çeker?

İlk hayırlarınızı söyledikten sonra büyük ihtimalle bir suçluluk dalgası gelecek. “Acaba çok mu sert oldum?”, “Belki gerçekten ihtiyacı vardı”, “Ben böyle biri değilim ki.” Bu suçluluk, sizi eski alışkanlığınıza geri çekmeye çalışan bir rüzgâr gibidir.

Bu rüzgârı tanımak, ona kapılmamanızı kolaylaştırır. Suçluluk, her zaman yanlış bir şey yaptığınızı göstermez. Bazen yalnızca alışılmışın dışında bir şey yaptığınızı gösterir. Kendinize şunu sorun: “Birine zarar mı verdim, yoksa sadece kendi ihtiyacımı mı korudum?” Cevap ikincisiyse, o suçluluğu nazikçe bir kenara bırakabilirsiniz.

Zamanla bu dalgaların gücü azalır. Her net ama nazik hayırla, içinizdeki terazi biraz daha dengeye gelir.

Kendinize saygı iyiliği nasıl dönüştürür?

APA Psikoloji Sözlüğü öz saygıyı, özellikle kişinin kendi değerlerine, karakterine ve onuruna gösterdiği uygun saygıyı içeren bir öz değer ve öz güven duygusu olarak tanımlar. Bu tanımda dikkat çeken kelime “uygun”dur: Ne kendini büyütmek ne de küçültmek, sadece hakkını vermek.

Kendine saygı duyan biri de iyilik yapar, ama iyiliği bir onay ya da sevgi kazanma aracı olarak değil, gönülden gelen bir seçim olarak yapar. Bu fark, iyiliğin tadını değiştirir. Onay için yapılan iyilik karşılık görmediğinde yaralar; gönülden yapılan iyilik ise karşılık görmese bile sizi eksiltmez. Çünkü onu, kendi değerinize uygun olduğu için yaptınız.

Kendi değerinize dair duygunuzu güçlendirmek istiyorsanız özgüven nasıl kazanılır yazısında pratik adımlar bulabilirsiniz.

İyi niyetimi kullanıyorlar diye herkesten uzaklaşmalı mıyım?

Hayal kırıklığının en taze olduğu anlarda, insanın aklına en sert çözüm gelir: “Artık kimseye yardım etmeyeceğim, kimseye güvenmeyeceğim.” Bu tepki anlaşılırdır, çünkü acı bir koruma kalkanı ister. Ama bu kalkan, kötü niyetli insanlarla birlikte iyi niyetli insanları da dışarıda bırakır.

Herkesten uzaklaşmak yerine bir ayıklama yapmayı deneyin. Hayatınızdaki ilişkileri gözden geçirin: Kimlerle karşılıklılık var, kimlerle tek yönlü bir akış var? Karşılıklı ilişkilere daha çok zaman ayırın. Tek yönlü ilişkilerde ise verdiğiniz miktarı azaltın ya da tamamen durdurun. Böylece iyi kalbiniz, onu hak eden insanlara akmaya devam eder.

Bu ayıklamayı yaparken acele etmeyin; bazı ilişkiler zor bir dönemden geçiyor olabilir ve zamanla yeniden dengelenebilir. Ama uzun süredir tek yönlü ilerleyen ilişkiler için kendinize izin verin. Unutmayın, sizi bir kez kıran kişi bütün insanlığı temsil etmez. Hâlâ dünyada iyiliğinize iyilikle karşılık verecek pek çok insan var.

Aile içinde iyi niyet neden daha çok sınanır?

İyi niyetin en çok sınandığı yer, çoğu zaman ailedir. Aile ilişkilerinde sınır koymak, arkadaşlık ya da iş ilişkilerine göre çok daha zor gelir. Çünkü aile bağı bir ömür sürer, kırgınlıklar bayram sofralarına taşınır ve “Ailene de mi hayır diyeceksin?” cümlesi çok ağır bir yük taşır. Pek çok iyi kalpli insan, ailesinde hep sorumluluk alan, hep idare eden, hep arayı bulan kişi olur.

Bu rol bir süre sonra doğal kabul edilir. Kardeşler, sorun çıktığında ilk sizi arar. Anne baba, her işi sizin halledeceğinizi varsayar. Siz de bu güveni kırmamak için yorulduğunuzu söylemezsiniz. Oysa aile içinde de karşılıklılık ve dinlenme hakkı vardır. Yükü paylaşmayı önermek, ailenize olan sevginizi azaltmaz; tam tersine ilişkileri daha adil ve daha sürdürülebilir kılar.

Ailede sorumluluk paylaşımını konuşurken suçlayıcı değil, çözüm odaklı bir dil işe yarar: “Annemin hastane randevularını bu ay ben takip ettim, gelecek ay sen üstlenebilir misin?” Böyle somut bir öneri, uzun süren sessiz kırgınlıklardan çok daha etkilidir.

Arkadaşlıkta tek yönlü ilişkiyi nasıl konuşursunuz?

Bir arkadaşlıkta hep sizin aradığınızı, hep sizin dinlediğinizi ve hep sizin yardım ettiğinizi fark ettiğinizde iki seçeneğiniz var: Sessizce uzaklaşmak ya da konuşmak. Değer verdiğiniz bir arkadaşlıksa, önce konuşmayı denemek çoğu zaman daha iyi sonuç verir. Çünkü karşınızdaki kişi, durumun farkında bile olmayabilir.

Bu konuşmayı yaparken “Sen hep”, “Sen hiç” gibi genellemelerden kaçının. Bunun yerine kendi duygunuzu ve ihtiyacınızı anlatın: “Son zamanlarda konuşmalarımızda hep benim dinlediğimi fark ettim. Ben de bazen anlatmak, desteklenmek istiyorum.” Sağlıklı bir arkadaş bu cümleyi duyduğunda şaşırabilir, ama genellikle anlayışla karşılar ve dengeyi kurmaya çalışır.

Eğer arkadaşınız bu konuşmayı savunmayla, alayla ya da suçlamayla karşılıyorsa, bu da size değerli bir bilgi verir. O zaman bu ilişkiye ne kadar emek vereceğinizi yeniden düşünebilirsiniz.

İş hayatında iyi niyetinizi nasıl korursunuz?

İş yeri, iyi niyetin en sık karşılıksız kaldığı alanlardan biridir. “Sen bu işi çok iyi yapıyorsun, bunu da sen alır mısın?” cümlesiyle başlayan ek görevler, mesai sonrası gelen mesajlar ve emeğin başkasının adına yazıldığı projeler, pek çok iyi niyetli çalışanın tanıdık deneyimleridir.

  • Görev tanımınızı netleştirin ve ek işler geldiğinde bunu nazikçe hatırlatın.
  • Katkılarınızı yazılı hâle getirin; e-postalar ve kısa raporlar emeğinizi görünür kılar.
  • “Bunu yaparsam şu işim gecikir, hangisi öncelikli?” sorusunu sorun.
  • Mesai dışındaki mesajlara hemen cevap vermek zorunda olmadığınızı kendinize hatırlatın.

İş yerinde yaşadığınız durum ciddi bir hak ihlali boyutuna ulaşıyorsa, örneğin ücret, mesai ya da mobbing gibi konularda, bu konunun hukuki boyutu için bir avukata ya da ilgili kurumlara danışmak gerekir. Psikolojik destek ise bu süreçte duygusal yükü taşımanıza yardım edebilir.

İş yerinde iyi niyetli olmak, yine de değerli bir özelliktir. Ekip arkadaşlarına destek olan, bilgisini paylaşan çalışanlar, uzun vadede güven ve saygı kazanır. Önemli olan, bu desteği kendi işinizi ve sağlığınızı tehlikeye atmadan, kendi seçiminizle vermenizdir.

Borç ve kefalet konusunda nelere dikkat etmeli?

İyi niyetin en somut sınandığı yerlerden biri paradır. Yakın bir arkadaşın ya da akrabanın zor durumda olduğunu görüp borç vermek, son derece insani bir istektir. Ama geri dönmeyen borçlar, hem maddi kayıp hem de ilişkide derin bir kırılma yaratabilir.

Burada basit bir kural işe yarar: Yalnızca geri gelmese de hayatınızı sarsmayacak kadar borç verin. Büyük miktarlarda ya da kefalet gibi hukuki sonuçları olan durumlarda, duygularla değil, net bir değerlendirmeyle karar verin. Gerekirse bir hukukçudan bilgi alın. Bu, karşınızdakine güvenmediğiniz anlamına gelmez; hem sizi hem de ilişkiyi koruyan bir özendir.

İyi niyetinizi koruyan haftalık mini plan

Teoriden pratiğe geçmek için küçük bir plan önerebilirim. Hepsini birden yapmak zorunda değilsiniz; bir iki adım seçip bir hafta boyunca deneyin:

  1. Bu hafta size gelen istekleri bir kâğıda yazın ve hangilerine gönülden, hangilerine zorla evet dediğinizi işaretleyin.
  2. Zorla evet dediğiniz isteklerden birine bir sonraki sefer nazik bir hayır ya da “Şu kadarını yapabilirim” cevabı verin.
  3. Karşılıklılığın olduğu bir ilişkiye bu hafta bilinçli olarak biraz daha zaman ayırın.
  4. Kendinize iyi gelen küçük bir iyilik yapın: bir yürüyüş, sevdiğiniz bir yemek, sessiz bir saat.
  5. Hafta sonunda neyin değiştiğini ve nasıl hissettiğinizi not edin.

Birkaç hafta boyunca bu adımları tekrarladığınızda, kimlerle ilişkinizin size iyi geldiğini ve nerede daha fazla sınıra ihtiyaç duyduğunuzu çok daha net görürsünüz. Bu küçük adımlar, iyi kalbinizin etrafına yavaş yavaş sağlam bir çit örer. O çitin içinde iyiliğiniz hem güvende hem de özgürdür.

İyi niyetimi kullanıyorlar hissi ne zaman destek gerektirir?

Çoğu zaman bu his, birkaç küçük değişiklikle hafifler. Ancak bazı durumlarda daha derin bir yorgunluğun işareti olabilir. Aşağıdaki işaretlerden birkaçını yaşıyorsanız bir uzmanla konuşmak iyi olur:

  • İnsanlara karşı yoğun bir güvensizlik ve öfke hissediyorsunuz.
  • Hayır diyemediğiniz için sürekli tükenmiş hissediyorsunuz.
  • Ard arda gelen hayal kırıklıkları sizi yalnızlaştırmaya başladı.
  • Uyku, iştah ve keyif almanızda belirgin değişiklikler var.
  • Bir ilişkide manipülasyon, tehdit ya da şiddet yaşıyorsunuz.

Son madde özellikle önemlidir. Bir ilişkide tehdit ya da şiddet varsa, bu artık bir iyi niyet meselesi değil, bir güvenlik meselesidir. Böyle bir durumda 112’yi arayabilir, şiddet konusunda Alo 183’e ulaşabilirsiniz. Tanı ve ilaç gerektiren durumlar için ise bir psikiyatri hekimine başvurmanız gerekir.

Psikolojik Danışmanlıkta İyi Niyet ve Sınırlar Üzerine Nasıl Çalışırız?

Görüşmelerde önce iyi niyetinizin hangi ilişkilerde ve nasıl karşılıksız kaldığını birlikte haritalarız. Hayır demenizi zorlaştıran düşünceleri ve duyguları fark etmenize, atılgan iletişim becerilerini adım adım geliştirmenize ve suçluluk duygusuyla baş etmenize destek oluruz. Amacımız iyi kalbinizi değiştirmek değil, onu korumanıza yardım etmektir.

Psikolog olarak tanı koymayız ve ilaç yazamayız; bu konular psikiyatri hekiminin alanıdır. Yetişkinlerle yetişkin psikolojik danışmanlığı çerçevesinde çalışırız. Bir Sakarya psikolog arıyorsanız, Psikolog Burak Uysal ile Serdivan ofisinde yüz yüze ya da uygun durumlarda online görüşebilirsiniz. Belirli bir sonuç için söz veremeyiz, ama süreci sizinle birlikte dikkatle yürütürüz.

İyi kalbiniz bir kusur değil, bir hazine. Şimdi sadece ona iyi bir kilit takma zamanı. Hazır olduğunuzda online randevu sayfasından size uygun bir zaman seçebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

İyi niyetimi kullanıyorlar, ne yapmalıyım?

Önce kendinize sert davranmayı bırakın; iyi kalpli olmak bir kusur değildir. Ardından ihtiyacınızı açıkça söyleyip söylemediğinize bakın. Söylediyseniz ve karşı taraf duymazdan geliyorsa, verdiğiniz miktarı azaltın ve nazik ama net sınırlar koyun. Güveni kademeli verin ve karşılıklı ilişkilere daha çok zaman ayırın.

Çok iyi niyetli olmak kötü bir şey mi?

Hayır. APA Psikoloji Sözlüğü uyumluluğu, iş birliğine dayalı ve bencil olmayan biçimde davranma eğilimi olarak tanımlar ve onu kişiliğin temel boyutlarından biri sayar. Sorun iyi niyet değil, ona sınır koyamamaktır. İyi niyet, sağlıklı sınırlarla birlikte en güzel hâlini alır ve onu hak eden insanlara akmaya devam eder.

İyiliğin karşılığını beklemek bencillik mi?

Hayır. APA Psikoloji Sözlüğü karşılıklılık normunu, başkalarına yardım edenlerin onlardan eşdeğer faydalar göreceğine dair toplumsal standart olarak tanımlar. Karşılık beklemek, insan ilişkilerinin doğal dokusudur. Sürekli tek yönlü ilerleyen bir ilişkide rahatsızlık duymanız son derece anlaşılırdır. Bu rahatsızlık, ilişkiyi gözden geçirmek için değerli bir işarettir.

Hayır dedikten sonra suçluluk duyuyorum, normal mi?

Evet, özellikle uzun süre her şeye evet demiş biri için çok normaldir. Suçluluk her zaman yanlış bir şey yaptığınızı göstermez; bazen yalnızca alışılmışın dışında bir şey yaptığınızı gösterir. Kendinize birine zarar mı verdiğinizi, yoksa sadece ihtiyacınızı mı koruduğunuzu sorun. Bu dalgalar zamanla küçülür.

Kimseye güvenmemek beni korur mu?

Kısa vadede koruyormuş gibi gelebilir, ama uzun vadede iyi niyetli insanları da hayatınızdan uzaklaştırır. Daha sağlıklı yol, güveni kademeli vermektir: önce küçük bir konuda güvenmek, karşılığını görmek, sonra bir adım daha atmak. Böylece hem kendinizi korur hem de derin ilişkilere kapı açık bırakırsınız.

Bir ilişkide manipülasyon ya da tehdit varsa ne yapmalıyım?

Bu artık bir iyi niyet meselesi değil, bir güvenlik meselesidir. Tehdit ya da şiddet varsa 112’yi arayın, şiddet konusunda Alo 183’e ulaşabilirsiniz. Hukuki konularda bir avukattan bilgi almak önemlidir. Psikolojik destek ise bu süreçte duygusal yükü taşımanıza yardım edebilir.

Burak Uysal
Burak Uysal Psikolog

Maltepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunu. Serdivan'daki ofisinde çocuklar, ergenler, ebeveynler, yetişkinler ve çiftlerle psikolojik danışmanlık görüşmeleri yürütür.

Yayın: 13 Kasım 2026 Son güncelleme: 13 Kasım 2026 İçerik editörü: destek@burakuysal.org Hakkında daha fazla

Acil bir durumdaysanız kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuda destek

Benzer yazılar

WhatsApp ile yazın Instagram'da takip et@psikologburakuysal